Kampania „RZS. Porozmawiajmy” w Sopocie
Ponad połowa chorych na reumatoidalne zapalenie stawów nie stosuje się do zaleceń terapeutycznych. Konsekwencje nieprawidłowo leczonego schorzenia przekładają się na obniżenie jakości życia pacjentów, ale również dotykają całe społeczeństwo. 19 czerwca 2015 r. w Wojewódzkim Zespole Reumatologicznym w Sopocie została zorganizowana akcja edukacyjna skierowana do osób cierpiących na RZS i lekarzy reumatologów.
Pod hasłem „RZS. Porozmawiajmy” portal TacyJakJa.pl, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Młodych z Zapalnymi Chorobami Tkanki Łącznej "3majmy się razem", Fundacja „JaTyMy” i firma Roche zachęcają do budowania otwartej relacji terapeutycznej. Ogólnopolska kampania ma na celu zwrócenie uwagi pacjentów i środowiska medycznego jak ważna dla wyników leczenia jest szczera rozmowa w gabinecie lekarskim.
Reumatoidalne zapalenie stawów jest przewlekłą, postępującą chorobą autoimmunologiczną, na którą choruje w Polsce około 400 tys. osób1. Jest to najczęściej diagnozowane schorzenie w grupie chorób reumatycznych2. Choroba, mylnie postrzegana jako dotykająca jedynie osób starszych, jest zazwyczaj diagnozowana pomiędzy 30 a 50 rokiem życia, ale może wystąpić wcześniej, nawet u nastolatków3. Pacjent i prowadzący go lekarz pozostaje zatem w długotrwałej relacji terapeutycznej.
RZS wymaga leczenia przez całe życie. Skuteczna terapia polega na wczesnym zastosowaniu tzw. leków modyfikujących przebieg choroby (LMPCh, ang. Disease-Modifying Anti-Rheumatic Drugs, DMARDs). Celem jest osiągnięcie i utrzymanie remisji, czyli braku aktywności choroby, zapobieganie zmianom w budowie stawów, niepełnosprawności i możliwym powikłaniom. Jednak u części pacjentów nie udaje się uzyskać pożądanego efektu terapeutycznego lub występują działania niepożądane4.
W takich przypadkach zalecana jest terapia skojarzona, wykorzystująca różne kombinacje leków, o których decyduje lekarz.
- Schemat leczenia RZS bywa skomplikowany i zależy od wielu czynników. Lekarz, biorąc pod uwagę wyniki badań oraz samopoczucie chorego, jego reakcje na leki, wpływ choroby na życie zawodowe czy plany osobiste, modyfikuje terapię tak, by była jak najlepsza dla danego pacjenta. W otwartej relacji pacjent - lekarz skuteczne leczenie jest łatwiejsze do osiągnięcia – podkreśla dr Bogdan Batko, Ordynator Oddziału Reumatologii Szpitala Specjalistycznego im. J. Dietla w Krakowie.
Nieprzestrzeganie zaleceń lekarza obniża skuteczność terapii
Ponad połowa chorych na RZS stosuje się do zaleceń terapeutycznych reumatologa w stopniu mniejszym niż 80%5. Niekiedy chorzy nie przyjmują przepisanych leków w sposób regularny bądź bez konsultacji z lekarzem prowadzącym zmniejszają ich dobowe dawki. Dane z badań obserwacyjnych prowadzonych przez instytuty medyczne wskazują, iż po 5 latach terapii około połowa chorych przerywa leczenie LMPCh, najczęściej z powodu działań niepożądanych lub braku oczekiwanej skuteczności6. Są jednak i tacy pacjenci, którzy przerywają przyjmowanie preparatu pomimo uzyskania maksymalnych efektów terapeutycznych lub zbliżenia się do tego celu7.
Otwarta komunikacja sposobem na maksymalizację efektów terapii
Przyczyn niestosowania się do zaleceń lekarza można szukać w istniejącej niekiedy barierze w relacji pomiędzy lekarzem a pacjentem. Niejednokrotnie lekarz prowadzący używa zbyt fachowego języka albo przekazuje zdawkowe informacje, mając na uwadze ograniczony czas na jedną wizytę. Natomiast pacjent korzysta z dodatkowych źródeł informacji wprowadzających go w błąd albo próbuje leczyć się samodzielnie. Boryka się również z problemami o podłożu emocjonalnym, takimi jak obawa przed długotrwałym leczeniem, skutkami ubocznymi, także nieśmiałość albo brak zaufania do lekarza.
- W przypadku chorób przewlekłych, leczonych do końca życia, pacjent i opiekujący się nim lekarz pozostają w długotrwałym kontakcie. Nie jest rzeczą dziwną, że pojawiają się trudności, które trzeba przełamywać, zwłaszcza kiedy jedna z tych osób zmaga się z poważną chorobą. Nad relacją w sytuacji terapeutycznej można pracować, do czego zachęcam obie strony – zauważa dr Tomasz Sobierajski, socjolog zdrowia, wykładowca w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego.
Koszty opieki nad chorymi na RZS
Choroba nieleczona lub leczona nieprawidłowo prowadzi do niepełnosprawności z powodu uszkodzenia stawów i ograniczenia motoryki ciała, a nawet do przedwczesnej śmierci. Pacjenci w okresie długotrwałego leczenia korzystają z pomocy lekarzy, psychologów i rehabilitantów. Koszty wsparcia chorych na RZS obciążają prywatne budżety oraz instytucji państwowych (wydatki NFZ
i ZUS). Poza bezpośrednimi kosztami, związanymi ze świadczeniami medycznymi i socjalnymi, społeczeństwo ponosi też pośrednie, do których zaliczyć można: koszty związane z utratą produktywności, nie wytworzonym dochodem narodowym, obciążenie finansowe rodziny chorego, utracone możliwości wykształcenia i zarobkowania itd.8
- Wszystkie te koszty, zwłaszcza społeczne można obniżać. Poprawa relacji na linii pacjent-lekarz jest istotnym elementem zwiększania efektywności leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów – zaznacza Monika Zientek, Prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Młodych z Zapalnymi Chorobami Tkanki Łącznej "3majmy się razem".
Kampania edukacyjna „RZS. Porozmawiajmy” realizowana przez firmę Roche pod patronatem portalu TacyJakJa.pl, Stowarzyszenia „3majmy się Razem” oraz Fundacji „JaTyMy” ma na celu wsparcie osób chorych na RZS, które codziennie muszą stawić czoła trudnościom związanym z leczeniem. Założeniem prowadzonych działań jest zwrócenie uwagi osób chorych na RZS i lekarzy reumatologów na to, jak ważną rolę w leczeniu odgrywa otwarta rozmowa i uświadomienie, że każda strona ma istotny wkład w tę relację.
W ramach kampanii odbędzie się seria wydarzeń skierowanych do pacjentów i środowiska medycznego. Specjalna instalacja w postaci sześcianu z pleksi, w którym sceny odgrywać będzie aktorka w roli chorej na RZS, obrazuje niewypowiedziane myśli i uczucia pacjenta oraz opiekującego się nim lekarza.
Kampania „RZS. Porozmawiamy” została zainaugurowana 14 kwietnia 2015 r. w Śląskim Centrum Reumatologii w Ustroniu. Akcja edukacyjna odbyła się również we Wrocławiu, Kołobrzegu i Sopocie. Kolejne wydarzenia w ramach kampanii są planowane w Lublinie i Warszawie.
Patroni kampanii „RZS. Porozmawiajmy”
Portal „TacyJakJa”
TacyJakJa.pl to prywatna inicjatywa lekarzy popierających dialog z pacjentem. Poprzez dostarczanie rzetelnej wiedzy medycznej w postaci artykułów, filmów edukacyjnych i naukę samoobserwacji swojej choroby stara się zachęcić osoby chore do aktywnego uczestnictwa w procesie leczenia. Członkom społeczności oferuje elektroniczne narządzie do samoobserwacji swojej choroby i leczenia (tzw.
e-dzienniczki), które pomogą - jeśli regularnie wypełniane - dostrzec dynamikę objawów, efektywność leczenia czy współzależność pewnych wydarzeń. Oferuje także porady lekarzy na forum oraz czat. Sekcja dla pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów stanowi jeden z 8 działów portalu TacyJakJa.pl.
Ogólnopolskie Stowarzyszenie Młodych z Zapalnymi Chorobami Tkanki Łącznej "3majmy się razem"
Stowarzyszenie zostało założone w 2004 roku przez osoby, które zachorowały w dzieciństwie lub młodości, a teraz, jako osoby dorosłe, chcą aktywnie wspierać chorych reumatycznie: dzieci, młodzież, młodych dorosłych oraz ich rodziny. W Polsce jest niewiele organizacji wspierających dzieci i młodych dorosłych chorych reumatycznie oraz ich rodziny. Młodzi często nie wiedzą do kogo się zwrócić o pomoc i sami muszą radzić sobie z problemami wynikającymi z choroby. A życie z przewlekłym schorzeniem jest trudnym doświadczeniem. Chorzy niekiedy zmuszeni są zmienić całkowicie tryb życia, ograniczyć dotychczasową aktywność, a to wpływa na codzienne funkcjonowanie całej rodziny. Stowarzyszenie powstało właśnie po to, aby pomóc chorym i ich rodzinom odnaleźć się w tej niełatwej sytuacji i wspierać dążenia młodych do uzyskania m.in.: samodzielności, pracy, założenia rodziny.
Fundacja „JaTyMy”
Z inicjatywą powstania Fundacji „JaTyMy” wystąpiła pod koniec 2011 roku, grupa osób, zdrowych
i chorych, które z różnych powodów zetknęły się z problemem chorób reumatycznych. Są wśród nas lekarze, managerowie, prawnicy, przedsiębiorcy oraz pracownicy, zdrowi i chorzy. Wszystkie osoby zaangażowane w działalność Fundacji, w tym członkowie Zarządu i Rady Fundacji pełnią swoje funkcje społecznie. Priorytetowym celem Fundacji „JaTyMy” jest realizacja wieloletniego i wieloetapowego programu „Radość życia dla chorych reumatycznych”, którego głównymi założeniami są: przeprowadzenie społecznościowej kampanii edukacyjnej o chorobach reumatycznych, rozpoczęcie dyskusji o problemach chorych reumatycznych, monitorowanie leczenia biologicznego chorych reumatycznych, walka z wykluczeniem społecznym chorych reumatycznych, organizacja grupowych zajęć rehabilitacji ruchowej oraz warsztatów psychologicznych, doraźna pomoc prawna oraz psychologa. Fundacja realizuje swoje cele poprzez liczne działania podejmowane na rzecz osób, placówek, ośrodków i instytucji. W ramach Fundacji planowane jest organizowanie i finansowanie zakupu specjalistycznego sprzętu medycznego, nieodpłatne przekazywanie lub udostępnianie go placówkom medycznym, wyposażanie poradni i ośrodków specjalistycznych w sprzęt rehabilitacyjny, organizowanie i finansowanie zabiegów medycznych, kuracji i zabiegów rehabilitacyjnych, w ośrodkach i placówkach polskich lub zagranicznych, jak również wspieranie darami rzeczowymi (aparatami lub urządzeniami medycznymi) innych placówek i instytucji, organizowanie i prowadzenie placówek oświatowo – wychowawczych i edukacyjnych, organizowanie i finansowanie imprez sportowych, rekreacyjnych i kulturalnych.
Organizator kampanii
Roche
Firma Roche, z siedzibą główną w Bazylei w Szwajcarii, jest liderem wśród firm zajmujących się dostarczaniem innowacyjnych rozwiązań w zakresie ochrony zdrowia. Siłą firmy są dwa współpracujące działy: farmacja i diagnostyka. Roche, będąc największą na świecie firmą biotechnologiczną, dostarcza szeroką gamę leków stosowanych w takich dziedzinach terapeutycznych jak: onkologia, wirusologia, choroby zapalne, metaboliczne oraz centralnego układu nerwowego. Firma jest również światowym liderem w dziedzinie diagnostyki in-vitro, diagnostyki onkologicznej oraz pionierem w zakresie kompleksowej opieki diabetologicznej. Strategia Roche koncentrująca się na medycynie personalizowanej ma na celu dążenie do dostarczania leków i systemów diagnostycznych, które przyczynią się znacząco do poprawy zdrowia, jakości życia oraz przedłużenia życia pacjentów.
1 NFZ, Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012, Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) i młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów (MIZS) o przebiegu agresywnym.
2 JA PACJENT! Perspektywa Organizacji Pacjenckich na Stan Opieki Reumatologicznej w Polsce, Warszawa 2014.
3 NFZ, Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012, Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) i młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów (MIZS) o przebiegu agresywnym.
4 Pincus T, et al. Clin Exp Rheumatol 2010; 28(Suppl. 61):S68–S79.
5 Engel-Nitz NM et al. Arthritis Rheum 2012;64 Suppl 10: 378.
6 de Turach A. Scand Rheumatol 2010; 39: 197-205.
7 Ortendahl M i wsp. J Rheumatol 2000; 27: 1139-47.
8 JA PACJENT! Perspektywa Organizacji Pacjenckich na Stan Opieki Reumatologicznej w Polsce, Warszawa 2014.
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – podstawowe informacje
-
Reumatoidalne zapalenie stawów
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) należy do grupy chorób reumatycznych. Jest to przewlekłe, postępujące schorzenie o podłożu autoimmunologicznym, w którym system odpornościowy organizmu atakuje własne tkanki błony śluzowej stawów. Przyczyna choroby nie jest dokładnie poznana.
W przypadku niezastosowania odpowiedniego leczenia RZS może z czasem powodować uszkodzenia licznych stawów, w konsekwencji prowadząc do niepełnosprawności, a nawet przedwczesnej śmierci. Choroba charakteryzuje się okresami zaostrzenia i remisji, a leczenie trwa do końca życia.
-
Kryteria diagnostyczne1, 2
RZS rozpoczyna się objawami ogólnymi, jak np. nadmierna potliwość, uczucie rozbicia czy zmatowienie paznokci. Zazwyczaj rozwija się powoli z postępującym zajęciem stawów2. W początkowym stadium chorobą najczęściej objęte są mniejsze stawy, tj. palców, nadgarstków i stóp, w zaawansowanym etapie stan zapalny obejmuje także większe stawy oraz inne narządy. Ból spowodowany RZS ogranicza sprawność fizyczną, utrudnia codzienną aktywność, także zawodową. Chorzy mają problemy z wykonywaniem prostych czynności, jak pisanie, ubieranie się, mycie głowy. Uszkodzenia związane z rozwojem RZS powodują widoczne, charakterystyczne zniekształcenia stawów.
Reumatoidalne zapalenie stawów diagnozuje się na podstawie analiz krwi i moczu, a także badań ultrasonograficznych, radiologicznych i rezonansu magnetycznego3. Poniżej przedstawiono kryteria diagnostyczne reumatoidalnego zapalenia stawów4.
Kryterium |
Określenie |
|
1 |
Poranna sztywność |
Poranna sztywność w stawach i wokół stawów, trwająca co najmniej 1 godzinę zanim nastąpi maksymalna poprawa. |
2 |
Zapalenie 3 lub więcej stawów |
Zapalenie co najmniej trzech stawów z jednocześnie występującym |
3 |
Zapalenie stawów ręki |
Zapalenie co najmniej jednego stawu (nadgarstkowego, stawów śródręczowo-paliczkowych lub międzypaliczkowych bliższych). |
4 |
Symetryczne zapalenie stawów |
Występowanie zmian zapalnych jednoczasowo w tych samych stawach po obu stronach ciała. |
5 |
Guzki reumatoidalne |
Podskórne guzki, ponad wyniosłościami kostnymi, po stronie wyprostnej w okolicach stawów stwierdzone przez lekarza. |
6 |
Obecność czynnika reumatoidalnego |
Wykazanie nieprawidłowych ilości czynnika reumatoidalnego |
7 |
Zmiany radiologiczne |
Obecność nadżerek i osteoporozy okołostawowej zajętych stawów
|
3. Epidemiologia1
RZS to najczęściej występująca choroba zapalna stawów. Szacuje się, że na reumatoidalne zapalenie stawów choruje ok. 0,8 - 2% światowej populacji. Schorzenie można rozpoznać u osób powyżej 16 r.ż. Bardziej narażone na wystąpienie RZS są kobiety, które chorują 2-4 razy częściej niż mężczyźni. Szczyt zachorowalności przypada na okres między 30 a 50 r.ż. W Polsce na reumatoidalne zapalenie stawów choruje ok. 400 tys. osób.
4. Sposoby leczenia
Reumatoidalne zapalenie stawów wymaga indywidualnego podejścia do każdego pacjenta. Istnieją różne metody leczenia pozwalające kontrolować objawy, spowolnić postęp choroby oraz zmniejszyć liczbę powikłań. Celem terapii RZS jest uzyskanie lub utrzymanie remisji, zatrzymywanie postępującego procesu niszczenia stawów, a tym samym zapobieganie niepełnosprawności.
Leczenie schorzenia polega na wczesnym zastosowaniu leków modyfikujących przebieg choroby – LMPCh (ang. Disease-Modifying Anti-Rheumatic Drugs, DMARDs)2. U 40% pacjentów nie udaje się uzyskać pożądanej reakcji na te preparaty lub powodują one występowanie utrzymujących się działań niepożądanych3.
W takich przypadkach zalecana jest terapia skojarzona z zastosowaniem różnych leków, także biologicznych4, osłabiających reakcję układu odpornościowego na tkanki własnego organizmu. Uzupełnieniem powyższych leków są preparaty działające objawowo, tj. uśmierzające ból
i zmniejszające obrzęk stawów. Kombinacja stosowanych leków jest dobierana przez reumatologa indywidualnie, tak by maksymalizować efekty terapii i minimalizować objawy niepożądane. Lekarz może również zalecić uzupełniające formy leczenia.
Uzupełniające formy terapii RZS:
-
rehabilitacja – wykonywanie odpowiednich ćwiczeń zapobiega powstawaniu przykurczy oraz zanikaniu mięśni.
-
fizykoterapia – w fizykoterapii RZS wykorzystywane są różne bodźce, jak fale ultradźwiękowe, światło, prąd, ciepło i zimno.
-
zmiana stylu życia – wprowadzenie odpowiedniej diety, aktywność fizyczna dopasowana do możliwości pacjenta oraz rezygnacja z palenia tytoniu5 wspomagają całe leczenie.
-
leczenie operacyjne – zniekształceń narządu ruchu, np. usunięcie chorobowo zmienionych fragmentów stawu albo korekcje lub rekonstrukcje.
-
5. Monitorowanie choroby
Najczęściej stosowaną skalą do oceny postępu leczenia, zalecaną przez EULAR (Europejska Liga ds. Zwalczania Reumatyzmu) jest DAS286. Pomaga zweryfikować aktywność choroby, uwzględniając liczbę bolesnych i obrzękniętych stawów, samopoczucie, wartość OB lub CRP. Oznaką małej aktywności choroby jest niski wskaźnik DAS28, poniżej 2.6, a wysokiej aktywności choroby powyżej 5.1.
1 NFZ, Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012, Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) i młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów (MIZS) o przebiegu agresywnym.
2 Na podstawie : TacyJakJa.pl
3 Pincus T, et al. Clin Exp Rheumatol 2010; 28(Suppl. 61):S68–S79.
4 Proudman SM, Keen HI, Stamp LK, i wsp.: Response-Driven Combination Therapy with Conventional Disease-Modifying Antirheumatic Drugs Can Achieve High Response Rates in Early Rheumatoid Arthritis with Minimal Glucocorticoid and Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drug Use. Semin Arthritis Rheum 2007, 37:99–111.
5 de Hair MJ, Landewé RB, van de Sande MG, van Schaardenburg D, van Baarsen LG, Gerlag DM, Tak PP. Smoking and overweight determine the likelihood of developing rheumatoid arthritis. Ann Rheum Dis. 2013 Oct 1;72(10):1654-8.
6 Na podstawie: www.das28.pl
6. Nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych w RZS
Nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych jest problemem, który dotyczy wszystkich chorób przewlekłych1 i przekłada się znacząco na obniżenie skuteczności leczenia. Przyczyny takiego postępowania mogą leżeć zarówno po stronie lekarza, jak i pacjenta. Lekarz niejednokrotnie przekazuje skrótowe informacje na temat zaleceń terapeutycznych, używa niezrozumiałego języka, stosuje skomplikowane schematy leczenia. Zdarza się, że pacjent próbuje leczyć się samodzielnie, korzysta
z niewłaściwych źródeł informacji (zasłyszanych, pochodzących z Internetu), nie ma zaufania do lekarza. Niekiedy pacjenci są mylnie przekonani, że dobre samopoczucie świadczy o możliwości odstawienia leku.
Ponad połowa pacjentów cierpiących na RZS stosuje się do zaleceń terapeutycznych reumatologa
w stopniu mniejszym niż 80%2. Dane z badań obserwacyjnych prowadzonych przez instytuty medyczne wskazują, iż po 5-8 latach terapii około połowa chorych przerywa leczenie LMPCh, najczęściej z powodu działań niepożądanych lub braku oczekiwanej skuteczności3,4. Są jednak i tacy pacjenci, którzy kończą przyjmowanie preparatu pomimo uzyskania maksymalnych efektów terapeutycznych lub zbliżenia się do tego celu5.
1 Bednarek A. Na złość mamie odmrożę sobie uszy - czyli o przestrzeganiu zaleceń stosowania leków w chorobach przewlekłych (tacyjakja.pl/2015/02/Na-zlosc-mamie-odmroze-sobie-uszy---czyli-o-przestrzeganiu-zalecen-stosowania-lekow-w-chorobach-przewleklych.html).
2 Engel-Nitz NM et al. Arthritis Rheum 2012;64 Suppl 10: 378.
3 de Turach A. Scand Rheumatol 2010; 39: 197-205.
4 Aygin Bayraktar-Ekincioglu, Consensus Development on Requirements in Methotrexate Prescribing, Monitoring and Patient’s Self-Care in the Treatment of Rheymatoid Arthritis, Hacettepe University Journal of the Faculty of Pharmacy, Vol. 33, no. 1, January 2013, ss. 1-24, s. 1.
5 Ortendahl M i wsp. J Rheumatol 2000; 27: 1139-47.
7.Osobiste i społeczne konsekwencje nieleczenia RSZ
RZS jest chorobą, która generuje wysokie koszty osobiste oraz społeczno-ekonomicznie. Po 5 latach choroby 50% osób traci zdolność do pracy, a po 10 latach liczba ta wzrasta do 100%1. Wyniki badań ankietowych prowadzonych przez organizacje zrzeszające pacjentów pokazują, że w pełnym wymiarze godzin pracuje zaledwie około połowa chorych na RZS2. Na niepełnym etacie pracuje 6% pacjentów, a 9% prowadzi własną działalność gospodarczą. Aż 21% ankietowanych otrzymuje rentę.
Instytucje państwowe zobowiązane są do częściowej refundacji terapii chorych na RZS, wypłaty świadczeń z powodu nieobecności w pracy i rent. Społeczeństwo ponosi także koszty pośrednie związane opieką nad chorymi na RZS, do których zaliczają się straty związane z utratą produktywności, niewytworzonym dochodem narodowym, obciążenie rodziny chorego (chociażby utracone możliwości edukacji czy podjęcia zatrudnienia)3.
-
8. Komunikacja z lekarzem jako sposób na polepszenie efektów terapii
Eksperci zajmujący się relacją terapeutyczną na linii pacjent-lekarz podkreślają, że obie strony mają w nią istotny wkład. Otwarta komunikacja i ścisła współpraca pacjenta z lekarzem podczas procesu leczenia RZS jest niezbędna do osiągnięcia optymalnego wyniku. Niestosowanie się do zaleceń reumatologa przez pacjenta skutkuje niepowodzeniem terapeutycznym i pogorszeniem jego stanu zdrowia.
Według wyników badań portalu TacyJakJa.pl (2014) jedynie 1/3 chorych na reumatoidalne zapalenie stawów uzyskała wiedzę na temat istoty schorzenia od swojego lekarza. Tymczasem jeżeli pacjenci podczas wizyty lekarskiej dostają od swojego lekarza kompleksową i zrozumiałą informację na temat przepisanego leku, spodziewanych skutków działania oraz sposobu podania, to blisko znacząca większość z nich (80%) stosuje się w dalszym ciągu do zaleceń4.
Nie bez znaczenia jest również zaangażowanie osoby chorej na RZS. Aby lekarz mógł przekazać pełną informację pacjentowi niezbędna jest wzajemna współpraca. Warto, aby przed każdą wizytą pacjent był przygotowany do rozmowy - zastanowił się nad oceną samopoczucia, działaniami niepożądanymi, największymi dolegliwościami, sformułowaniem pytań lub wątpliwości.
1 NFZ, Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012, Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) i młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów (MIZS) o przebiegu agresywnym.
2 JA PACJENT! Perspektywa Organizacji Pacjenckich na Stan Opieki Reumatologicznej w Polsce, Warszawa 2014, s. 75.
3 Ibidem
4 Lawren H. Daltroy, Doctor-patient Communication in Rheumatological Disorders [w:] Stanton Newman, Michael Shipley (red.), Psychological Aspects of Rheumatic Disease, Balliere’s Clinical Rheumatology, Vol. 7 (2), Balliere Tindal, London 1993.